Hvað er Internetið?

Áður en umfjöllun um kosti, galla og notkunarmöguleika Internetsins hefst, er gott að skilgreina hugtakið Internetið.

Internetið er samansafn alþjóðlegra tölvuneta sem eru tengd saman svo allir notendur þeirra tölvuneta geta notfært sér þjónustu sem önnur tölvunet bjóða upp á (Malkin,G. og April Marine 1991). Internetið er því samheiti yfir þau tölvunet sem tengjast með TCP/IP samskiptastaðlinum (Íslenska menntanetið 1997).

Internetinu er hægt að skipta upp í nokkra hluta eftir því hvernig þjónusta er í boði. Veraldarvefurinn, tölvupóstur, tölvuráðstefnur, spjallrásir, skráarflutningur eru hluti af þeirri þjónustu sem notendur nýta sér daglega. Þessir þættir mynda þá heild sem við tölum um í daglegu tali sem Internetið. Internetið sjálft er því rafrænn heimur tengdur saman með tölvunetum hvaðanæva úr heiminum.

Mjög athyglisverður er samanburður Tom Creed (1996) á veraldarvefnum, tölvuráðstefnum og tölvupósti og nýtingu í kennslu. En þýðing á þeim samanburði er sett í töflu 1. Þar er dregin fram líking á þjónustu Internetsins við t.d bókasöfn, opna fundi og einkasamtöl. Líftími upplýsinga á veraldarvefnum er langur miðað við tölvupóst milli aðila. Tom Creed (1996) líkir veraldarvefnum við fyrirlestrarform, áhrif notanda á samskiptin sem eiga sér stað á veraldarvefnum eru lítil, miðað við töluverð í tölvupósti.

Inn í samanburð Tom Creeds (1996) vantar eina þjónustu Internetsins en það eru spjallrásir. Höfundur vill setja spjallrásir í samhengi við þennan samanburð og telur að spjallrásir falli inn í þetta mynstur á mismunandi stöðum og megi líkja við óformlegar hópumræður, í námi má líkja þeim við umræðutíma í bekk/hóp. Líftími upplýsinganna er styttri heldur en tölvupósts, áhrif notanda á samskiptin sem eiga sér stað er heldur meiri en með tölvupósti. Magn upplýsinga er frekar lítið og er markhópur nokkuð minni en á tölvuráðstefnum.

Hver á Internetið?

Það er enginn sem á Internetið eða stjórnar því frá einni miðstöð. Upphaflega var Internetið hannað fyrir bandaríska varnarmálaráðuneytið og átti að gera stofnunum sem tengdar voru því mögulegt að senda gögn án einhverrar sérstakrar miðstöðvar. Nú rúmum tveimur áratugum síðar eru milljónir manna um allan heiminn tengd því og notfæra sér þjónustu þess daglega (Richard Seltzer 1997).
Það að enginn eigi Internetið og stjórni því hefur skapað ákveðið svigrúm í þróun þess og jafnframt stuðlað að ákveðnum vandamálum. Internetið hefur fengið sess sem nútíma boðberi sannleika og frelsis. Það birtir sannleikann þeim sem vilja sjá hann og vilja ýmis stjórnvöld og stofnanir í heiminum koma böndum yfir Internetið og fá að stjórna því (Vinton G. Cerf 1998).

Netheimur

Þegar fólk notar Internetið til að flakka um vefinn þá er talað um að það ferðist í netheimi (Cyberspace). Engin stjórnvöld eða stofnanir ráða í þessum netheimum og þrátt fyrir að sum stjórnvöld hafi reynt að koma böndum yfir Internetið þá hefur það ekki tekist. Litið hefur verið á Internetið sem frjálsan vettvang manna til að koma skoðunum sínum á framfæri. Engin lög og engar reglugerðir eiga að gilda í þessum netheimi en samt er ekki ætlast til þess að þar gildi eitthvert frumskógarlögmál þar sem einungis hinir sterku lifa af eða ráða ríkjum. Reyndar eru til lýsingar um mjög neikvæða reynslu t.d. kvenna á spjallrásum sem jafnvel hafa verið ofsóttar og verið hraktar burt ef þær hafa ekki viljað semja sig að samskiptamunstrinu (Stephanie Brail 1996:141-157). Segja má að á Internetinu ríki óregla eða kaós sem fyrir marga er nauðsynlegt opið umhverfi og geta þeir hinir sömu ekki þrifist í öðruvísi umhverfi. Netheimar er ungt samfélag sem hefur stækkað gífurlega undanfarin ár og ríkisstjórnir og stofnanir um allan heim hafa ekki sett netheimum fastar skorður. Hvernig getur þá grunnskólinn sem er í eðli sínu mjög íhaldssöm stofnun látið sér það lynda í umhverfi sem notað er í kennslu og nemendur eru hvattir til að nota gildi einhver óregla? Það er svar höfundar að grunnskólinn muni ekki láta sér það lynda heldur mun fyrir styrk grunnskólans verða samdar reglur eða viðmið sem munu koma böndum yfir Internetið. Dæmi um þess konar hömlur eru notkunarreglur, (Acceptable Use Policies), sem hafa verið lagðar á í bandarískum skólum (Nancy Willard 1996).

Sannleikurinn og Internetið

En sannleikanum eru ekki settar hömlur og vil ég vitna í ljóð Stefáns Harðar Grímssonar, Samleik, og segja: "Sannleikur er landamæralaus eins og lygi....." (Stefán Hörður Grímsson 1990:11). Á Internetinu er mjög auðvelt að birta og dreifa ótraustum upplýsingum og tilhæfulausum staðhæfingum með sama hætti og öðrum upplýsingum sem ætla mættu að væru traustar og réttar. Internetið hefur því tvær hliðar, þessa skynsömu og rökréttu og svo hina óskynsömu og hugsunarlausu (Vinton G. Cerf 1998).